สรุปจาก VDO lectures Psychopharmacology institute โดย Oliver Freudenreich
Co-director of the MGH Psychosis Clinical and Research Program Associate Professor of Psychiatry Harvard Medical School
แนวทางการ approach hyperprolactinemia ที่เกิดจาก antipsychotics
📍 𝗗𝗲𝗳𝗶𝗻𝗶𝘁𝗶𝗼𝗻
Hyperprolactinemia คือภาวะที่มีระดับ serum prolactin สูงต่อเนื่อง โดย Prolactin เป็น hormone ที่หลักๆหลั่งจาก anterior pituitary gland มี serum level เปลี่ยนตามช่วงเวลา สูงช่วงกลางคืน ดังนั้น ต้องเจาะติดตามหลายครั้งเพื่อ confirm ว่าสูงจริง
📍 𝗘𝘁𝗶𝗼𝗹𝗼𝗴𝘆
กลไกที่ antipsychotics ส่งผลเพิ่ม prolactin เกิดจาก การที่ Dopamine จาก hypothalamus มีคุณสมบัติเป็น prolactin inhibiting factor (PIF) เมื่อยา antipsychotics ไป block dopamine ที่ tuberoinfundibular pathway จึงไม่มี การ inhibit prolactin ทำให้ prolactin สูงขึ้น
📍 𝗖𝗹𝗶𝗻𝗶𝗰𝗮𝗹 𝗽𝗿𝗲𝘀𝗲𝗻𝘁𝗮𝘁𝗶𝗼𝗻
👩🏻 ในผู้หญิง:
- Secondary amenorrhea
- Infertility
- Gynecomastia
- Galactorrhea
- Loss of libido
👨🏻🦳 ในผู้ชาย:
- Gynecomastia
- Galactorrhea
- Loss of libido
- Erectile dysfunction
👵🏻 👴🏻 ผลข้างเคียงระยะยาว: osteoporosis ส่วนเรื่อง endometrial cancer risk, breast cancer risk ผลสรุปยังไม่ชัดเจน อาจเพิ่มความเสี่ยงได้
📍 𝗔𝗽𝗽𝗿𝗼𝗮𝗰𝗵 เรื่อง 𝗵𝘆𝗽𝗲𝗿𝗽𝗿𝗼𝗹𝗮𝗰𝘁𝗶𝗻𝗲𝗺𝗶𝗮 และ 𝘀𝗲𝘅𝘂𝗮𝗹 𝘀𝗶𝗱𝗲 𝗲𝗳𝗳𝗲𝗰𝘁𝘀 จากยา 𝗮𝗻𝘁𝗶𝗽𝘀𝘆𝗰𝗵𝗼𝘁𝗶𝗰𝘀
1. การให้คำปรึกษาและตัดสินใจร่วมกับผู้ป่วย:
เน้นการ counseling ข้อดีข้อเสียของการใช้ยาต่อ เมื่อเทียบกับผลเสียจาก hyperprolactinemia เนื่องจาก บางคนอาจไม่กังวล เรื่อง long term risk ของการ มี prolactin สูง แต่บางคนก็อาจจะกังวลเรื่องนี้
- ตรวจเบื้องต้น: เจาะ baseline prolactin ตอนเริ่มรักษาด้วย antipsychotics และติดตามเป็นระยะ
- หากระดับ prolactin สูงขึ้นมาก พิจารณา refer ไปหา endocrine
- หากระดับ prolactin สูงเล็กน้อย: ทำ serial prolactin ต่อดูแนวโน้ม
2. การปรับยาสำหรับจิตแพทย์:
- Switch ไปยา antipsychotics ที่ไม่ส่งผลต่อ prolactin
- Add aripiprazole (partial dopamine agonist) สามารถลดระดับ prolactin ได้ ให้ 10-30 mg/ day โดยเหมาะกับเคสที่ on ยาฉีด long acting และไม่ต้องการ off ยาเดิม
📍 สรุปยา antipsychotics และผลต่อ prolactin
- ยาที่เกิด Hyperprolactinemia ได้บ่อย:
- First-generation antipsychotics
- Risperidone
- Paliperidone (ส่งผลมากที่สุด)
- ยาที่มีผลไม่แน่นอนหรืออาจเพิ่ม prolactin ระยะสั้นๆ:
- Olanzapine
- Lurasidone
- Asenapine
- Ziprasidone
- ยาที่ไม่ค่อยเพิ่ม prolactin (prolactin-sparing):
- Quetiapine
- Clozapine
- Aripiprazole
- Iloperidone
- ยาที่ลด prolactin:
- Aripiprazole
ที่ผ่านมา ทุกท่านมีแนวทางการจัดการเรื่อง hyperprolactinemia จาก antipsychotics ยังไงกันบ้าง มาแชร์กันได้นะคะ
สำหรับสมาชิกที่สนใจอ่านเพิ่มเติมแบบลงรายละเอียด ว่าจะแยก hyperprolactinemia ว่าเป็นจากยาหรือสาเหตุอื่น จะต้อง work up อะไรบ้าง …ทางทีมจะสรุปเกี่ยวกับ Hyperprolactinaemia: A guide for psychiatrists (Cambridge University Press: 02 January 2018) ในตอนต่อไปนะคะ