สรุปจาก Podcast Psychopharmacology institute (8 กันยายน 2568) และ Full paper https://www.acpjournals.org/doi/10.7326/M23-2742
_________
❓ “อยากได้ยาที่ไม่ทำให้น้ำหนักขึ้น”
น่าจะเป็นสิ่งที่หลายๆท่านเคยได้ยินจากคนไข้ เวลาต้องเลือกใช้ antidepressants สักตัว
การให้ข้อมูลเรื่องผลของ antidepressant ต่อน้ำหนักเป็นเรื่องยาก เพราะตัวโรค depression เองก็มีผลต่อน้ำหนักได้ จากการมี appetite และ psychomotor activity ที่เปลี่ยนไป
งานวิจัยจาก Annals of Internal Medicine ได้เปรียบเทียบผลของ antidepressant 8 ตัว (sertraline, citalopram, escitalopram, fluoxetine, paroxetine, bupropion, duloxetine, venlafaxine) ที่ใช้บ่อยที่สุดในปัจจุบันต่อการเปลี่ยนแปลงของน้ำหนัก
วิจัยนี้ต่างจากงานวิจัยก่อนๆ ที่ใช้ข้อมูลจากผู้ป่วยที่ได้รับยาอยู่แล้ว โดยงานนี้ใช้ข้อมูล real-world evidence จาก electronic health record โดยเก็บข้อมูลจากผู้ป่วยที่พึ่งได้เริ่มยาเท่านั้น
📍 Study design:
งานวิจัยนี้ใช้ target emulation design ซึ่งพยายามเลียนแบบขั้นตอนกระบวนการวิจัยแบบ randomized trial โดยใช้ข้อมูลจาก retrospective chart review
โดยผู้วิจัยวิเคราะห์ data จากเคสผู้ป่วยมากกว่า ล้านคน ที่เริ่มใช้ antidepressant ระหว่างปี 2010-2019 ได้จำนวน n ทั้งหมด 183,118 คน ติดตามชั่งน้ำหนัก ที่ 6, 12, 24 เดือน ใช้ sertraline เป็นยาตัวเทียบค่าเฉลี่ยน้ำหนักที่เปลี่ยนไป
📍 ผลลัพธ์ที่ 6 เดือน
🔼 ยาที่ส่งผลเพิ่มน้ำหนักมากกว่า sertraline:
- Escitalopram (+0.41 kg)
- Paroxetine (+0.37 kg)
- Duloxetine (+0.34 kg)
- Venlafaxine (+0.17 kg)
♒ ยาที่ส่งผลไม่แตกต่างจาก sertraline คือ Fluoxetine
🔽 Bupropion ส่งผลให้น้ำหนักเพิ่มน้อยกว่า sertraline 0.22 kg
📍 เรื่อง Adherence
- มีผู้ป่วยเพียง 30–40% ที่ยังกินยา antidepressant ตัวเดิม เมื่อติดตามที่ 6 เดือน
- หลัง 1 ปี adherence ลดลงเหลือ 16-21%
- หลัง 2 ปี มี เพียง 4-5% ที่ยังใช้ยาตัวเดิม
- ดังนั้นผลที่ติดตามระยะยาว ว่ายาส่งผลต่อน้ำหนักอย่างไรนั้น มีความน่าเชื่อถือลดลง เพราะผู้ป่วยไม่ได้กินยาสม่ำเสมอ
📍 Limitations
- ข้อมูลไม่ได้ยืนยันว่าผู้ป่วยได้ทานยาจริงๆ
- Mirtazapine ที่มีผลต่อน้ำหนักมาก ไม่ได้นำมาวิจัย เนื่องจากมีปริมาณการสั่งจ่ายยาน้อย
📍 ประเด็นสำคัญ
- Escitalopram มี side effect เรื่อง weight gain มากที่สุด เมื่อเทียบกับ sertraline
- Bupropion พบว่าน้ำหนักลดเล็กน้อย
- ความเสี่ยงที่จะมีน้ำหนักเพิ่มมากกว่า 5% ของน้ำหนักตัวเดิมสูงขึ้น 10-15 % ใน escitalopram, paroxetine, duloxetine เมื่อเทียบกับ sertraline