แนวทางการจัดการปัญหาน้ำหนักเพิ่มที่เกิดจากยา antipsychotics
สรุปจาก Podcast Psychopharmacology Institute โดย Scott R. Beach, M.D.
Harvard Medical School – MGH
_______________
📍 𝗔𝗻𝘁𝗶𝗽𝘀𝘆𝗰𝗵𝗼𝘁𝗶𝗰-𝗜𝗻𝗱𝘂𝗰𝗲𝗱 𝗪𝗲𝗶𝗴𝗵𝘁 𝗚𝗮𝗶𝗻
- ผู้ป่วย schizophrenia ประมาณ 50% น้ำหนักขึ้นจาก antipsychotics
- Weight gain ส่งผลต่อ self-image, ก่อให้เกิดปัญหา metabolic, เพิ่มความเสี่ยงโรค cardiovascular ส่งผลเพิ่ม mortality rate
- ผู้ป่วยที่น้ำหนักเพิ่มจากยา มีโอกาสหยุดยาเองมากกว่าผู้ป่วยที่น้ำหนักไม่เพิ่มถึง 13 เท่า
- ยาที่มีประสิทธิภาพมาก เช่น olanzapine, clozapine มีผลข้างเคียงทำให้น้ำหนักเพิ่มขึ้นมาก ส่วนยาที่ claim ว่าไม่ส่งผลต่อน้ำหนัก (weight-neutral) เช่น ziprasidone, aripiprazole มีผลทำให้น้ำหนักเพิ่มเช่นกัน
- ที่ผ่านมาจิตแพทย์มักแนะนำให้ผู้ป่วยปรับ lifestyle modification เช่น คุมอาหาร ออกกำลังกาย ซึ่งนับเป็นเรื่องยากสำหรับผู้ป่วยที่มีอาการ psychosis และได้ผลปานกลาง (modest effect) เท่านั้น
- Metformin เป็นยาที่นิยมใช้แบบ off label กรณีน้ำหนักขึ้นจาก antipsychotics มากที่สุด แต่จิตแพทย์ส่วนใหญ่ยังไม่นิยมจ่ายยา
_______________
📍 ปี 2024 มีวิจัยแบบ network meta-analysis เพื่อเปรียบเทียบแนวทางการจัดการ weight gain จาก antipsychotics แบบต่างๆ โดยเปรียบเทียบการใช้ยาเพื่อลดน้ำหนักเกือบ 70 ชนิด
📍 แนวทางที่มีประสิทธิภาพมากที่สุดสำหรับ Antipsychotic-induced weight gain (เรียงตามลำดับ) คือ:
- Metformin 750 mg/day + lifestyle modification (effect size: -7.5 kg)
- Topiramate 200 mg/day (-7 kg)
- Metformin 750 mg/day (-5.7 kg)
- Topiramate 100 mg/day (-5.7 kg)
หมายเหตุ
- Sibutramine มีประสิทธิภาพกว่า Metformin แต่ปัจจุบันเลิกผลิตในหลายประเทศแล้วเพราะเพิ่มความเสี่ยงการเกิดโรค cardiovascular
- Liraglutide เป็นยาที่ควร start พร้อม antipsychotics ตั้งแต่แรกก่อนที่จะน้ำหนักเพิ่ม เนื่องจากมีประสิทธิภาพในการป้องกันน้ำหนักเพิ่มมากกว่าลดน้ำหนัก
⚠️ ปกติ Metformin ในขนาดสูงจะได้ผลดีกว่าขนาดต่ำในเคส obesity ทั่วไป แต่ผลกลับตรงกันข้ามในงานวิจัยนี้ คือ ขนาดต่ำกลับดีกว่าขนาดสูงใน antipsychotic-induced weight gain อาจอธิบายได้จากกลไกน้ำหนักที่เพิ่มจากการกินยา antipsychotics เกิดจาก การรับประทานอาหารโดยเฉพาะกลุ่ม carbohydrates มากขึ้น และมี neuropeptide Y มากขึ้น โดย neuropeptide Y จะถูก ยับยั้งด้วย low-dose Metformin จากการหลั่ง leptin
Topiramate ในกรณีนี้ได้ผลลัพธ์ที่ดี แต่พบ side effect เรื่อง cognitive slowing สูงถึง 33% ซึ่งอาจไม่เหมาะกับผู้ป่วย schizophrenia ที่ตัวโรคมี cognitive impairment อยู่แล้ว
_______________
🔎 ผลที่แตกต่างจากงาน meta-analysis ก่อนๆ
- งานนี้ไม่พบว่า zonisamide, fluoxitine, H2 antihistamine มีประสิทธิภาพ โดยผู้วิจัยมองว่า เป็นเพราะงานวิจัยนี้เทียบผลจากยาเป็นรายตัว แต่งานวิจัย meta-analysis ก่อนหน้ามักเทียบผลเป็นกลุ่มยา
- Metformin เป็นยาที่ปลอดภัย มีความเสี่ยงหลักๆ คือ lactic acidosis แต่พบน้อย (low risk)
ความเห็น speaker: กรณีที่ผู้ป่วยมีแพทย์ปฐมภูมิ (primary care physician) จิตแพทย์ควรปรึกษาให้ PCP จ่ายยา Metformin ให้ แต่หลายๆครั้งผู้ป่วยได้เจอจิตแพทย์เป็นหมอคนเดียว ทาง speaker แนะนำให้เป็นจิตแพทย์สั่ง metformin ให้เพื่อช่วยลดปัญหา non-adherance ในการรับประทาน antipsychotics
_______________
📍 ประเด็นสำคัญ
แนวทางที่มีประสิทธิภาพที่สุดในการจัดการผลข้างเคียงเรื่อง weight gain จาก antipsychotics คือ ยา Metformin 750 mg/day + lifestyle modification โดย Metformin ขนาดต่ำอาจจะได้ผลดีกว่าขนาดสูง
อ่านเพิ่มเติมได้ที่ งานวิจัย: https://doi.org/10.1016/j.genhosppsych.2024.06.003